Weerzien met Libanon, de mei-reis
Dag 1. De vliegtocht naar het Midden-Oosten
Deze maand is het al weer de negende keer dat Nederlandse Unifil veteranen op reis gaan naar hun voormalige werkgebied. Het schema is ditmaal wat veranderd. Niet langer een reis die bij het krieken van de dag zijn aanvang neemt. Nee iedereen was rond 16:30 op Schiphol om met een Lufthansa vlucht naar Frankfurt af te reizen. Daar werd tijdens een korte stop de lokale snackbar geplunderd, waarna rond 21:30 de vlucht richting Beiroet werd voortgezet. In het vliegtuig vielen we al op: wat zit die kist vol met Hollanders was in het geroezemoes op te pikken? En inderdaad onze groep drukte zijn stempel op de bezetting. Toen eenmaal duidelijk was wie we waren en waarom we naar Libanon vlogen veranderde de sfeer helemaal. “Leuk dat jullie terugkomen” en dat soort motiverende opmerkingen.
Maar goed, het loopt al tegen 02:00 uur als aan de horizon de eerste lampjes van Beiroet opduiken.. Een snelle landing en voor we het weten staan we al bij de immigratie. Ook daar had men de juiste pet op staan en rond 03:00 vertrokken we met zijn allen richting onze eindbestemming van vandaag; het Rest House in Tyrus. De kustweg was voor velen niet meer te herkennen. Hij heef plaats gemaakt voor een moderne snelweg. Pas in de omgeving van Tyrus verandert het beeld en begint het feest der herkenning. Als we om 04:30 het hotel bereiken verschijnen de eerste zonnestralen al aan de horizon. Een nieuwe dag begint terwijl wij de oude nog moeten afsluiten.
Dag 2. Tyrus, het uitvalspunt voor onze activiteiten
Laat naar bed gaan betekent ditmaal niet laat opstaan. Om 10:00 zijn we allemaal paraat voor een eerste kennismakingsronde. Wie zij we en wat zoeken we hier in Libanon? Voor de meeste is het een eerste bezoek na dertig jaar, anderen zijn hier al voor de tweede of derde keer. Maar goed het lijkt allemaal te klikken en het is nu tijd voor zwaardere kost.
Ook dit maal laat de Libanese mijnopruimingsdienst niet verstek gaan. Een in vechtpak gestoken kolonel Mohamed Fehmi komt ons weer haarfijn uitleggen wat er allemaal gebeurd is in de recente oorlogen, hoeveel leed mijnen en clusterbommen gebracht hebben en hoe lang het nog duurt voor alles opgeruimd zal zijn. Een stevige binnenkomer op je nuchtere maag, maar ja het hoort bij het leven in deze streek. Voor sommigen was het een nieuw feit dat tijdens deze presentatie werd vermeld: ” Libanon verkeert nog steeds in staat van oorlog met zijn zuiderburen. We zijn hier op bezoek tijdens een langdurige wapenstilstand. Voor de Libanezen is de oorlog pas beëindigd als al het bezette gebied word teruggegeven. Recente schermutselingen rond de blue line geven aan dat dat nog even op zich laat wachten.
Foto 1:
De zwaardere kost in deze reis. Ook al is het hier veilig, uitkijken blijft het parool.
Na de middag wordt het tijd voor luchtigere kost. Als eerste een bezoek aan die stapel stenen zoals oneerbiedig wel eens wordt gezegd. Toegegeven hier hebben ze weinig kaas gegeten van het ontwikkelen van grote toeristische trekkers, maar dat neemt niet weg dat de bodem vol schatten zit. Achtereenvolgens bezoeken we de opgravingen aan de kus en het hippodroom iets meer landinwaarts. Het blijft indrukwekkend om te zien ie men duizenden jaren geleden al met stenen aan het slepen was en prominent gebouwen heeft neergezet. Generatie op generatie heeft hier zijn sporen nagelaten. Terwijl de laatsten onder ons nog een kiekje schieten op de tribunes van het hippodroom (bekend van Ben Hur), maken we ons op voor een bezoekje aan de het Holland Almaze huis hier in Tyrus. In het vissershaventje op bezoek bij Tony, al waar het Libanese bier rijkelijk vloeit. De ogen doen pijn, de vermoeidheid slaat toe, maar de stemming is o zo goed. Morgen begint de verkenningstocht in het Zuid-Libanese binnenland.
Foto 2:
De triomfboog is een markante herinnering aan de oude beschaving die dit land met zich meedraagt.
Foto 3;
Als de vermoeidheid begint toe te slaan is verkoeling in de haven van Tyrus wenselijk. Bij Tony is Almaze royaal op voorraad.
Dag 3. Ons eigen gebied wordt bezocht
Het moment waar de reisgenoten naar uit gekeken hebben. Om 10 uur staan we klaar voor de dagtocht door het Dutchbat gebied. De route gaat vanaf Tyrus richting Cana. Cana, bekend van de bruiloft van Cana, heeft twee belangrijke monumenten. Het eerste markeert de overnachting van Jezus ten tijde van de bruiloft. Een korte wandeling brengt ons bij de grot en iedereen kan dit spirituele feit tot zich nemen. Daarna vervolgen we onze weg naar het monument voor de slachtoffer van de Israëlische aanval op een Fiji post. In totaal 108 mensen lieten daarbij het leven. Was op de locatie in oktober nog een flinke bouwput, inmiddels is het monument klaar en meer dan indrukwekkend.
Op straat worden we aangesproken door wat vrouwen die etenswaren aan het bereiden. Er ontstaat een gemoedelijk gesprek en we ervaren de eerste warme gevoelens uit. Voor degenen die hier voor het eerst sinds de uitzending zijn een bijzondere ervaring.
Foto 4:
Een herinnering aan de slachtoffers van de VN na de grote aanval op de Fiji site in Cana.
Foto 5:
De lokale bevolking kan zijn pret niet op als er weer een groep “Ollandies” opduikt.
Na Cana vervolgen we onze weg naar Rishkenanay alwaar post 7-12 gestaan heeft. We vervolgen na een korte pauze al snel onze weg naar de voormalige post 7-9. Aldaar wordt de lunch gebruikt. De lunchpakketten gaan er in als zoete koek en de eerste emoties worden gedeeld. Anders en toch bekend. De kinderen in de groep krijgen nu bewondering voor wat we allemaal meegemaakt hebben. Tja, dit is toch echt geen surfvakantie aan de Middellandse zee geweest. Vervolgens snel weer door naar Jibal al Botom waar post 7-23 ingericht was. De Muchtar die goede banden met de “Ollandi” had, is helaas overleden, maar zijn familie ontvangt ons weer met open armen. De thee vloeit weer.
Vervolgens zakken we verder af richting kust en passeren daarmee de lokatie in Zibgine waar ooit post 7-7 stond. Via de “road under construction”, linksaf bij Sharif (7-18) alwaar we nog even gezellig een glas Almaza tot ons nemen. Om 17:30 gaan we terug naar de uitvalsbasis in Tyre.
In de avond bereiden we ons voor op de dag van morgen; 4 mei. Met grote precisie heeft de Nederlandse Defensie attachee het project voorbereid. Op het moment dat het eigenlijk te laat is, komen onze Libanese vrienden in actie. Wat vanmorgen nog een rommelige locatie vol troep met twee roestige vlaggenmasten is, wordt in korte tijd omgebouwd een mooi locatie voor de ceremonie. Morgenochtend om 6 uur in de ochtend gaan ze verder, wedden dat het bij het begin van de ceremonie om 09:30 perfect voor elkaar is.
Foto 6:
Vroeger zaten we hier dagelijks, Shariff is er nog steeds.
Dag 4: 4 mei in Libanon
Het is nog vroeg in de morgen als er gestommel te horen is rond het monument. Libanezen zijn in de weer om het gras te maaien en de vlaggenmasten te schilderen. Over twee uurtjes begint de ceremonie, dus er is nog tijd genoeg. De eerste notabelen komen er al aan als alles min of meer op orde is. Een peloton soldaten, een muziek corps, ambassade personeel, vrienden van Dutchbat, de pers uit alle hoeken duiken ze op. Het wordt groots vandaag.
fRond de klok van 10 verzamelt iedereen zich rond het monument, het verkeer is stilgelegd en onder strakke regie begint de herdenking. Toespraken van de ambassadeur, Bart Heterbrij en Caroline Steeman vinden plaats onder twee half stok handende vlaggen. Na het leggen van drie kransen en het het klinken van het Libanese en Nederlandse volkslied gaan de vlaggen weer in top. De rest van de dag markeren de kransen en vlaggen voor alle inwoners dat we onze gevallen maten herdacht hebben.
Foto 7:
Alle manschappen verzamelen voor de ceremonie.
Na de middag volgt er een korte ceremonie bij het Hiram hospitaal. We hebben goederen voor het ziekenhuis meegebracht en op deze dag worden die formeel over gedragen. Verschillende toespraken worden onder de verzengende hitte getrotseerd. Na een uurtje is de ceremonie voorbij en met het nuttigen van een hapje en een drankje gaan we verder, ditmaal richting Naqoura.
Naqoura riekt een beetje naar vergane glorie. De winkels rond het hoofdkwartier staan op hun laatste benen. Maar daar waar mogelijk wordt nog even een souveniertje gekocht. Een enkeling lukt het zelfs om binnen te komen op het kamp. Nog even ruiken aan de herinneringen van vroeger.
Foto 8:
Aan het eind van de middag in alle rust wordt de lunch genoten op een oude postlocatie.
Als we eind van de middag via de bovenposten weer terug gaan, gloort in de verte Tyrus weer op. Een uitzicht met een onvergetelijk impact. De blauwe zee, de heldere lucht en de stad aan de horizon.
Foto 9:
In de avond te gast bij de directie van het ziekenhuis.
In de avond volgt er nog een ontvangst bij de directie van het ziekenhuis. Drank, spijs en muziek zijn er volop aanwezig. De stemming daalt als het bericht uit Nederland komt dat er in Amsterdam wat fout gegaan is tijdens de herdenking. Hier in het oorlogsgebied blijkt het rustiger te kunnen dan in het vredige Nederland. Waarvan acte.
Dag 5: Richting Haris
Vandaag wordt een mooie dag die we gaan afsluiten in Haris. Maar voor het zover is volg er een omzwerving door het voormalige Dutchbat gebied. Ook nu weer rijden we via Tyres en Cana naar ons startpunt. Het eerste startpunt is Yatar. Daar gaan we op zoek naar herkenningspunten. Helaas blijken de meegenomen foto’s weinig hulp te bieden, de meeste mensen die er op staan wonen er niet meer of erger, ze leven niet meer. Al snel vinden we Batoul, onze steun en toeverlaat in dit dorp. We trekken met haar verder, richting het graf van haar zoon die als martelaar gestorven is. Voor velen een te confronterende ervaring. Maar het is helaas de realiteit in dit gebied.
Foto 10:
Batoul, onze steun en toeverlaat in Yatar.
Bij haar thuis drinken we thee (wat anders) en zien de motor nog staan op de plaats waar haar zoon hem jaren geleden achterliet. De motor is voor veel actieve para militairen het meest gebruikte vervoermiddel. Na dit bezoek om daarna af te zakken richting Tibnin. Alvorens het weeshuis te bezoeken wordt de lunch onder wat bomen gebruikt en het kruisvaarderskasteel bezocht Wederom een adembenemend uitzicht over het gebied. Het weeshuis wordt net als alle andere keren bezocht.Het is een vast onderdeel van de reis en geeft de reisgenten de mogelijkheid om kennis te maken met tastbare resten van het Nederlandse verblijf in dit gebied. Wat kleine geschenken worden achtergelaten voor de meisjes die hier een veilig heenkomen gevonden hebben.
Foto 11:
Nog steeds zijn er sporen van de Nederlanders in het Libanese land.
Maar dan is het toch zo ver. Hariss is de volgende halte. De harten kloppen harder als we afdalen richting de locatie waar het bataljons hoofdkwartier geweest is. Al Yatoun is de eerste locatie die we nu tegenkomen. Voor sommigen het moment om uit te stappen en de voettocht te aanvaarden. Zij die in de bus zitten om verder te reizen komen langs Leila uiteindelijk in oud Hariss terecht. Voor het oude WZZ gebouw wordt de bus geparkeerd en gaat iedereen zijn eigen weg. Souvenirs kopen, bezoeken brengen of gewoon wat rustig rondwandelen, alles is hier mogelijk. We sluiten de middag af met een groepsfoto en vertrekken dan weer huiswaarts. Het was een mooie dag. Net voor we het dorp verlaten zien we aan de rechterhand een benzine pomp. De eigenaar is een bekende: Speedy. Nog even stoppen en uitstappen. Want een bezoek aan Hariss zonder Speedy is geen bezoek.
Foto 12:
Een groepsfoto, in de straten van Hariss, hoort er bij.
Dag 6: Beirut en Sidon
Beirut, beter bekend als het Parijs van het midden oosten is vandaag onze bestemming. De status verwijst naar de periode voor de grote burgeroorlog en is thans niet meer van toepassing. Via de kustweg laten we Tyrus en later de havenstad Sidon achter ons om uiteindelijk te belanden in het Parijs van het Midden Oosten: Beiroet. Vergeleken met dertig jaar geleden is het een andere stad geworden. Het centrum heeft een prachtige uitstraling, mede door de grote ijver waarmee Rafik Harriri de renovatie ter hand genomen heeft. Het centrum is gevuld met winkels van alle bekende A-merken. Het kan niet duur genoeg zijn.
Foto 13:
Het bezoeken van een moskee heeft zo zijn randvoorwaarden.
Het contrast met het zuiden is extreem. Maar ook hier herinneren beschadigde gebouwen nog aan de oorlog van weleer. We krijgen van Jawad (de echtgenoot van de Nederlandse consulaire) een rondleiding langs de rode lijn die tijdens de burgeroorlog de twee kampen van elkaar gescheiden heeft. De kogelgaten in sommige gebouwen zijn nog zichtbaar. Hij weet ook nog de locatie te vinden waar hij zelf als sluipschitter gezet heeft. Een rare ervaring!
Via de kustweg langs de markante Pigeon rock gaan we weer richting het zuiden. Nog even een blik op het Riviera hotel en dan verlaten we de stad.
Foto 14:
De beroemde Pigeon rock aan de kust van Beirut.
Na een half uurtje doemt Sidon op. Na aankomst wordt als eerste het in de zee gelegen Kruisvaarders kasteel bezocht. De ruïne is een markant punt in de stad. Klauteren en zoeken naar de mooiste punten voor een uniek uitzicht is het parool. Een half uurtje later verzamelen we ons bij de Caravanserai voor een bezoek aan dit steunpunt voor doortrekkende reizigers. Het bolwerk is mooi gerestaureerd en een ware blikvanger. Zodra we de soukh bereiken belanden we in de middeleeuwen. Een penetrante lucht, overvolle steegjes en koopwaar voor elke beurs maken ons deelgenoot van deze ervaring. Via de zeepfabriek, alwaar een korte introductie wordt gegeven over het produceren van zeep op basis van olijfolie. Nog een uurtje vrij winkelen en snuffelen en dan nadert ook deze dag zijn einde.
Foto 15:
Het kruisvaarderslot voor de kust van Sidon. Klauteren en kijken is hier het parool.
Een barbecue in de plantage van de burgemeester van Tyrus vormt de afsluiting van deze dag. Onder de bomen naast de citrusplantage worden de spiesen met vlees gaar gemaakt. De drank is royaal aanwezig en iedereen vermaakt zich. Eenmaal in de bus schrik Bert ons op. Zijn portefeuille met alle papieren en bankpassen is zoek. Verloren in de plantage. Maar omdat het al donker is, is zoeken geen optie. Hopen op de dag van morgen.
Dag 7: Baalbeck in het noorden
De zevende dag van de reis, is tevens de laatste met een georganiseerd karakter. Al vroeg in de morgen staan we klaar om met de bus een mega tocht te maken. Hoewel de afstand tussen Tyrus en Baalbeck slechts 175 km is, heb je er met de bus toch al snel zo’n 3,5 uur voor nodig. Tot net voorbij Sidon volgen we de kustweg, om vervolgens rechtsaf te buigen het Schouf gebergte in. We maken een tussenstop in het dorp Monastrie of the Moon. Een korte rondgang tussen de gerestaureerde gebouwen brengt de stijve benen weer tot leven. Het dorp staat volkomen terecht op de wereld erfgoedlijst. We vervolgen de weg naar Xsara. Gesticht door kloosterlingen de van het goede leven hielden, is het nu uitgegroeid tot een wijngoed dat jaarlijks 2,5 miljoen flessen witte, rode en rosé wijnen produceert. Na een uitleg over het wijnproductieproces, volgt een rondgang door de Romeinse grotten die men ruim 100 jaar geleden onder het landgoed heeft ontdekt. Ze worden nu gebruikt voor de opslag van de rustende wijnvaten.
Foto 16:
Wijnhuis Xsara in de buurt van Baalbeck.
Met een slokje op, vervolgen we onze weg en bereiken we rond de klok van één onze eindbestemming: het tempelcomplex van Baalbeck. Het is het grootste Romeinse tempelcomplex met een unieke verzameling van tempels op een lokatie. Al snel wordt duidelijk waarom dit complex op de wereld erfgoed lijst staat. Nergens in de wereld is nog zo’n compleet (deels Romeins) tempelcomplex met tempels ter eer van Jupiter, Venus en Bacchus te vinden. Bij de eerste verzamelpunt komt bij Mohammad het grote woord er uit: Bert je portefeuille is terug gevonden.
Foto 17:
Baalbeck een historische lokatie dicht bij de grens met Syrie.
Foto 18:
Ze zijn er nog steeds; kamelen en herders.
Na de uitgebreide rondgang gaan we een hapje eten. Wederom een traditionele Libanese maaltijd met naar keuze een grill schotel of vis. Het smaakt goed en met een gevulde maag kunnen we de lange terugreis aanvaarden. Ditmaal rijden we richting Beirut om daarna af te buigen richting Sidon. Na een paar uur duikt Tyrus weer in de verte op. Dat was dat, vermoeid maar voldaan zoeken we de luie stoel weer op.
Na een verfrissende duik onder de douche is het tijd voor een afsluitende barbecue op het strand. Onder genot van een hapje en een drankje gaan we ons voorbereiden op de laatste dag die we hier gaan doorbrengen. De vrije zaterdag waarop iedereen zijn eigen weg gaat.
Dag 8: Iedereen zijn eigen weg
Voor mij wordt het een bijzondere dag. Ik wil op onderzoek uitgaan Vandaag staan drie bezoeken op het programma: een Palestijns kamp Al Bass in Tyrus, de medische staf van het ziekenhuis en tenslotte een leider van Hezbollah. Met deze informatie in het achterhoofd wil ik een compleet beeld krijgen van het dagelijkse leven van dit zuidelijke deel van Libanon. Vooraf hebben vrienden en bekenden me voor gek verklaard. Maar als journalist ben ik van mening dat je ook deze verhalen nodig hebt om een goed beeld te krijgen. De verwelkoming in het kamp is formeel mar hartelijk, het gesprek met Abu, de kampleider, inspirerend. Hij praat over de problemen van de kampbewoners, de uitdagingen voor het management en uiteraard de wensen voor een oplossing van het conflict.
Foto 19:
Op bezoek bij Abu Abed.
Het tweede gesprek vindt in het hospitaal plaats. Daar hebben de artsen tijdens de laatste oorlog heel veel ervaring op gedaan met triage, Triage is een methodiek om snel en accuraat binnenkomende patiënten te evalueren. Deze informatie wordt gebruikt om de prioriteiten bij behandelingen aan te geven. Zo wordt snel inzichtelijk welke patiënten met voorrang behandeld moeten worden. De kennis is via ervaring opgedaan en helaas niet in protocollen vastgelegd. Een volgend keer moet men op de herinneringen teren.
Foto 20:
In gesprek met Dr. Mohamed Assaad
De derde stop is in Rishkenanay bij Alie van Hezbollah. De partij van God is erg populair in zuid Libanon. Het gesprek met Ali gaat over de ontwikkelingen in zuid Libanon en de rol die zijn partij daar in speelt. De organisatie is Islamitisch, maar streeft geen Islamitische republiek na. Ze claimen ook geen criminele organisatie te zijn. Ze nemen verantwoordelijkheid voor de orde handhaving, de gezondheidszorg en de infrastructuur. Ze springen in een gat dat de centrale overheid heeft laten vallen. De financiering komt uit Iran. Tijdens het gesprek geeft ik Alie mijn mobiele telefoon. Hij belt mijn 14 jarige zoon die hij in oktober al gesproken heeft. Direct weer de vraag of hij snel weer naar zuid Libanon wil komen. Helpende handen zijn hier meer dan welkom.
Na deze drie gesprekken keren we terug naar Tyrus. Veel informatie in de rugzak. Na de Libanese feestavond in Tyrus met drank en spijs is de reis laat op de avond dan helaas ten einde. Een sprankelende ervaring zit er op. Vermoeid maar voldaan gaan we voor de laatste keer naar het Rest House.
Dag 9: Het einde van deze reis
Aan al het goede komt een einde, zo ook aan deze reis. Tijdens de anderhalf uur durende reis van Tyrus naar het vliegveld passeert alles nog eens de revue. De kameraadschap, de troostende schouderklop en de gedeelde smart, het waren de ingrediënten die deze trip tot een onvergetelijke hebben gemaakt. Tijdens de reis komt het allemaal weer boven. Iedereen heeft zijn eigen onuitwisbare indrukken. Tevreden dat zijn we, en sommigen weten het zeker we komen nog eens terug.
Als de bus dan voor het stationsgebouw stopt, wordt het voor sommigen te veel. Een traan wordt weggepinkt. Wederom nemen we afscheid van ons tweede vaderland. De hitte is er nog steeds, de zon is fel en de volgende groep is in aantocht. Wij hebben negen onvergetelijke dagen gehad en dat neemt niemand ons nog af.
Chris en Mohammad, jullie hebben ons iets bijzonders gegeven en dat willen we laten weten aan iedereen die het wil horen of lezen. Bedankt en tot de volgende keer.
In het vliegtuig raak ik in gesprek met een Libanees. Hij komt uit Yatar en heef ons op het kerkhof gezien. Ik breng hem in contact met Rob D’Ancona die in Yatar geen herkenningspunten vond. Nu worden namen herkend en adressen uitgewisseld. Naar later blijkt het begin van een uitgebreide communicatie. Eind goed, al goed.
